विराटनगर । बर्खे धान रोपाइँको सिजन सुरु हुँदै गर्दा कोशी प्रदेशमा रासायनिक मल अभावले किसानमा गम्भीर छटपटी पैदा भएको छ। गुणस्तरीय मल नपाउँदा किसानहरू भारतबाट भित्रिने न्यून गुणस्तरको मल प्रयोग गर्न बाध्य छन् भने सरकारी अनुदानमा उपलब्ध गराइने मलमध्ये ‘ड्यामेज’ अर्थात् बिग्रिएको डीएपी मल समेत किसानले प्रयोग गर्न बाध्य भएका छन्।
कोशी प्रदेशको कृषि सामग्री कम्पनीले आपूर्तिमा ढिलाइ गर्दै किसानलाई ‘ड्यामेज’ भएको डीएपी मल बिक्री गरिरहेको छ। हाल कम्पनीसँग करिब ४ सय टन बिग्रिएको डीएपी मल मौजुद छ र त्यसलाई आधा मूल्यमा किसानलाई उपलब्ध गराइरहेको छ। कम्पनीका अनुसार, सप्लायर्सले नै आयात गर्दा पानीले भिजेर मल बिग्रिएको हो।
कृषि सामग्री कम्पनीका प्रमुख नरेश सापकोटाले भने, “ड्यामेज डीएपी मल किसानलाई एक बोरा ११ सय रुपैयाँमा बिक्री भइरहेको छ, जुन आधा मूल्य हो।” तर, किसानहरूलाई यो मल पर्याप्त मात्रामा उपलब्ध गराउन समेत समस्या छ। प्रति किसान २० बोरा भन्दा बढी मल उपलब्ध गराउने नियम पनि राखिएको छ र बैंक भौचर तथा नागरिकता फोटोकपी जस्ता जटिल प्रक्रिया अनिवार्य गरिएको छ।
कोशी प्रदेशमा वार्षिक रुपमा १ लाख २१ हजार टन डीएपी र १ लाख ५९ हजार टन युरिया मल आवश्यक पर्ने तथ्यांक छ, तर चालु आर्थिक वर्षको अहिलेसम्म मात्र करिब ३४ हजार टन डीएपी र ५३ हजार टन युरिया आपूर्ति भएको छ। वितरण गरिएको मलले प्रदेशका १४ जिल्लाका किसानहरूको माग पूरा गर्न नसकेको कृषि मन्त्रालयले जनाएको छ।
किसानहरू मल खोज्दै भौतारिरहेको अवस्थामा गुणस्तरीय मलको अभावले उनीहरूलाई थप समस्या परेको छ। रंगेलीका किसान घनश्याम पनेरुले तीन दिनसम्म मल खोज्दै विराटनगरसम्म आइपुगे पनि गुणस्तरीय मल नपाएर बिग्रिएको डीएपी मल किनेर खेती गर्न बाध्य भएका छन्। अर्का किसान भरत कार्कीले पनि ‘ड्यामेज’ मललाई विकल्पका रुपमा स्वीकार्नुपर्ने अवस्था आएको बताए।
सरकार भने मल पर्याप्त मात्रा मौजुद रहेको र निकट भविष्यमा थप आयात भई माग पूरा हुने दाबी गर्दै आएको छ। कृषि तथा पशुपन्छी विकासमन्त्री रामनाथ अधिकारीले गत वर्ष र चालु वर्षको मल आयात गरी जम्मा ६४ हजार मेट्रिक टन मल मौजुद रहेको, र थप १ लाख ४२ हजार टन आयात हुने प्रक्रियामा रहेको बताए। उनले धान रोपाइँका लागि आवश्यक मलको मात्रा पुरा हुने बताए पनि किसान र क्षेत्रीय प्रशासनले भने विपरीत स्थिति देखाइरहेका छन्।
यो अभावले किसानलाई उत्पादन लागत बढाउने र खेती व्यवस्थित गर्न कठिनाइ पर्ने भयले चिन्तित बनाएको छ। साथै, ड्यामेज मलको प्रयोगले कृषिको गुणस्तर र उत्पादनमा नकारात्मक असर पर्ने खतरा समेत छ। किसानहरूको माग र अवस्थालाई नजरअन्दाज गर्दै सरकारले समस्या समाधान गर्न ढिला गरे आगामी समयमा कृषिक्षेत्रमा ठूलो प्रभाव पर्ने सम्भावना छ।
